ABD’li gazetecinin gözüyle Mustafa Kemal Atatürk

Pazar, Kasım 15, 2009, 2:22

Princeton Üniversitesi öğretim üyesi Lowry, 1921′de Atatürk ile ropörtaj yapan Streit’in gözlemlerini aktardı. Street’e göre Atatürk, gözlüklü ve kalpaksız hali ile profesör izlenimi veriyor.
Princeton Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Heath Lowry, 1921′de Atatürk ile röportaj yapan Amerikalı gazeteci Clarence Streit’in izlenimlerini aktararak, ”Streit’e göre Atatürk’ün gözlerinde düİlerini gerçekle?tiren idealist bir ifadesi vardı. Yağam biçimi ve liderli?inde gösteri?ten, kendini be?enmiİlikten eser yoktu” dedi.

Heath Lowry, Türkiye’nin Washington Büyükelçili?i’nde, 1921 yılında Atatürk ile röportaj yapan Amerikalı gazeteci Clarence Streit’in anıları ile Anadolu ve Ankara’dan çekti?i fotoğraflarla ilgili sunum yapt?.

Üniversitede ”Osmanlı ve Ça?da? Türkiye Etütleri Atatürk Profesörü” olan Lowry, Kurtuluş Savaş?’nın en şiddetli döneminde Ankara’yı ziyaret eden ilk yabancı gazetecilerden Streit ile kendisinin 1983 yılında tanışt???nı söyledi.

Streit’in Türkiye’den döndükten sonra yağadıklarını el yazısına döktü?ünü, ancak adını ”Bilinmeyen Türkler” koydu?u kitabına yayımcı bulamadığını anlatan Lowry, Streit’in kendisine bu el yazmaları ile fotoğraflarını verdiğini ve yayınlamak üzere anla?tıklarını bildirdi.

-ATATÜRKİLE ÖZEL GÖRÜ?ME-

Lowry, Streit’in Türkiye ile ilgili anılarını aktararak, Streit’in Atatürk ile röportajını 3 Mart 1921 yılında Ankara Garı’ndaki konutunda yaptığını kaydetti.

Ankara’ya geldiğinde buranın henüz başkent yapılmaya karar verilmediğini ve onun Atatürk’e başkentin nereye kurulacaşına ilişkin soru yöneltti?ini dile getiren Lowry, İstanbul’un geleneksel başkentleri olduğunu, ancak 1. Dünya Savaş?’ndan ders aldıklarını belirten Atatürk’ün, meclisin korunabilmesi açısından Anadolu’nun merkezinde bir yere kurulmasını tercih ettiğini Streit’e anlattı??nı dile getirdi.

Streit’in Ankara’da TBMM oturumlarına katıldığını, kabine üyeleri ve İsmet İnönü ile de görüştüğünü ifade eden Lowry, Streit’in Atatürk ile ilgili izlenimlerini de şöyle aktardı:

”Beni Türk konukseverli?iyle karşıladı. Benimle 2 saat boyunca rahatça Fransızca konuştu. Yak???klı ve güzel görünümlü bir adam. Çok düzgün giyimli, düzgün konu?uyordu. 40 yaşındaydı ama daha genç gösteriyordu. Geniş alnı , ağız ve çene yapısıyla bir sava?çının hatlarına sahipti ama onu gözlüklü ve kalpaksız gördü?ünüzde bir profesör izlenimi veriyordu. Gözlerinde düİlerini gerçekle?tiren bir idealist ifadesi vardı. Bende güçlü bir karakter izlenimi yarattı. Yağam biçimi ve liderli?inde gösteri?ten, kendini be?enmiİlikten eser yoktu. Makam arabası ve konutunu koruyan korumalardan başka, diğer devlet başkanlarının sahip oldukları onda yoktu. Röportajdan sonra çok inandığı ülkesini tanı dım.”

-”HALKLA SAM?M?”-

Streit’in, TBMM oturumlarından birini izlerken yağadıklarına da de?inen Lowry, sözlerini şöyle sürdürdü:

”Anlattı??na göre, Atatürk içeri yalnız girmi?, bo? bir koltu?a oturmu?, çevresindekilerle sohbet etmi?, milletvekilleri seçim bölgelerine göre ça?rılırken diğer milletvekilleriyle aynı tonda Atatürk’ün ismi de okunmu?, o da oyunu kullanı p yerine oturmu?. Streit, ‘Eğer Atatürk’ü görmeseydim onu orada tanı mazdım’ dedi.

Atatürk Ankara’da yürürken görülebiliyordu, insanlarla ?akalaşırken, konu?urken sıcaktı ve Streit, Atatürk hakkında Bat?’daki diktatör suçlamalarının gerçe?i yans?tmadığını gözlemledi. Türkiye’de o dönem hiçbir yerde Atatürk fotoğrafını görmediğini dile getirdi.”

Streit’in Atatürk’e dine yönelik tutumunu sordu?unu belirten Lowry, bu soruyu duyan Atatürk’ün din ve devlet iİlerinin birbirine karşıtırılmamasının önemi üzerinde durdu?unu söylediğini aktardı.

Atatürk’ün, Streit ile röportajında, ABD ile ilişkileri güçlendirmek istediklerini ve ABD halkıyla kendilerini hiçbir zaman sava?ta görmediklerini anlattı??nı belirten Lowry, Atatürk’ün ABD’nin Anadolu ve Ortadoğu’da herhangi bir politik emeli ve amacı olmadığına inandıklarını dile getirdiğini sözlerine ekledi.