Atatürk’ün bilinmeyen akrabaları
Murat Bardakç? yazıs?…
Atatürk’ün doğumunun üzerinden 128, vefatından buyana 71, Cumhuriyet’in ilânının üzerinden de 86 sene geçti ve ortada hâlâ bir tuhaflık var: Bu kadar senedir, Atatürk’ün tam bir ?eceresi, yani soyağacı maalesef yayınlanmadı. Modern Türkiye’nin tarihi bakımından son derece önemli olan bu konuda bugün küçük bir katkı yapıyor ve Atatürk’ün ailesinin bazı üyelerini yazıyorum. ??te, Atatürk’ün amcazâdeleri ve ailenin mensubu olan Yurdun Sö?ütlügil…
2009′u da tamamlamak üzereyiz. Bu sene Atatürk’ün doğumunun 128., hayata veda etmesinin 71., Cumhuriyet’in ilânın da 86. yıldönümü…
Başka türlü ifade edeyim: Atatürk’ün doğumunun üzerinden 128, vefatından buyana da 71 sene geçmiş…
?imdi kendi kendimize bir soru soralım ve cevabını bulmaya çalışalım:
Aradan geçen bu uzun seneler zarfında Atatürk’ün tam bir ?eceresi, yani soyağacı çıkartılıp yayınlandı mış Yani hem anne hem baba tarafından ailesinin nerelere uzandığı, dedelerinin, amcalarının, halalarının, dayılarının kimler olduğu, bu aile büyüklerinin soylarının devam edip etmediği, Atatürk’ün şu anda hayatta bir akrabasının yahut akrabalarının bulunup bulunmadığı hususlarında konuyu tam olmasa bile tama yakın şekilde ele alan bir çalışma yapıldı mış
Merak edip aradığınız takdirde bulamazsınız, zira böyle bir çalışma her nedense yapılmamıştır ve yoktur!
Neden yapılmadığı ise, i?in bir başka taraf?dır. Tarihçilerimiz soyağacı konusuna pek meraklı değildir, meraklı olanları da i?i başka taraflara götürmeye heveslidirler ama Atatürk konusunda bugüne kadar dünya kadar yayın yapan devlet de her nedense eksiksiz bir soyağacının çıkartılması konusunda hiçbir yayında bulunmamıştır.
Bunda “Atatürk’ün ?eceresi bilinmesin, ardından yeni bir hanedan yaratılmasın” şeklindeki tuhaf bir dü?üncenin yahut kastın mı tesiri vardır, maalesef bilmiyoruz. Tek bildiğimiz, tekrar söyleyeyim, Atatürk’ün doğumunun üzerinden 128, vefatından buyana da 71 sene geçmiş olmasına rağmen, teferruatlı ve gerçek bir soyağacına hâlâ sahip olamamamızzır.
Bugün bu konuda ileride yapılacak olan araştırmalara bir katkıda bulunuyor ve Atatürk’ün amcas?, yani babası Ali Rıza Bey’in kardeşi Hâf?z Mehmed Emin Efendi’nin ve onun oğlu Salih Efendi’nin ailesini yazıyorum.
Ailenin varlığından, bundan senelerce önce yayınlanmış olan bazı yazılar vasıtasıyla haberdardım ama tanışma fırsatım olmamışt?. Hafta içerisinde, aile mensuplarından Yurdun Sö?ütlügil ile tanıştım, buluştuk, ailesinden bahsetti, elinde bulunan aile evrakını ve eski fotoğrafları da getirdi. Bugün bu sayfada yayınladığım resimler, Yurdun Bey’den aldığım fotoğraflarzır.
Kırmızı Hâf?z Ahmed Efendi’nin oğlu ve Atatürk’ün babası Ali Rıza Bey’in kardeşi Hâf?z Mehmed Emin Efendi’nin çocuğu Salih Efendi’nin ailesinin hikâyesi, şöyle:
Atatürk’ün amcasının oğlu olan Salih Efendi, Selânik’ten Üsküp’e göçeder, orada Rüsumat yani gümrük başkâtipli?i yapar ve bu vazifeden emekli olur. İki defa evlenmiştir, ilk hanı mının adı Faika, ikincisinin adı Müberra’dır. Faika Hanı m’dan Zeliha adında bir kız?, Müberra Hanı m’dan da Nafia, Vüs’at, Zeynep, Kemal ve Necati isimlerinde üç kızı ile iki oğlu vardır. Aile bugün hiçbiri hayatta olmayan bu çocukların evlâtlarından devam etmekte ve torunlar Sö?ütlügil, Orcay, Kanı pak, Anul, Özdamar, Evyapan, Altay, Apaydın, Gülenç, Erbatur, Yorgancı, Tosun ve Eke soyadlarını taşımaktazırlar.
Salih Efendi’nin çocukları, 1920′li senelerde Üsküp’ten İstanbul’a gelir ve burada yerleşirler. Türkiye’de o sırada Cumhuriyet ilân edilmiş, Mustafa Kemal Paşa cumhur başkanı olmuştur. Paşa akrabalarıyla alâkadar olur, ailenin bazı gençlerinin askerliklerini yanında, yani Çankaya Kö?kü’nde yapmalarını sağlar ve vefatından sonra kızkardeşi Makbule Atadan da kuzenleriyle hep temas halinde bulunur.
Bugün yayınladığım bu fotoğrafların sahibi olan Yurdun Sö?ütlügil, Ali Rıza Efendi’nin kardeşinin oğlu Salih Bey’in kızlarından Vüs’at Erbatur’un kızı Nesrin Hanı m’ın oğlu, ?imdi 60 yaşında ve İstanbul’da yaşıyor.
Elimizde şu anda, Atatürk’ün soyağacını mükemmel bir şekilde çıkartabilmeye yarayacak çok sayıda isim ve belge bulunuyor ama ailenin bazı mensupları hakkında hâlâ hiçbir bilgiye sahip değiliz. Meselâ, Hâf?z Mehmed Emin Efendi’nin Rukiye isimli bir Arap cariyeden devam eden nesli nerede? Atatürk’ün babası Ali Rıza Efendi’nin kızkardeşi Nimeti Hanı m’ın torunları kimlerı Anne tarafından, yani Zübeyde Hanı m’ın kardeİlerinin soyu nereye uzanıyor, bilmiyoruz.
Türkiye’deki üniversitelerde bugün dünya kadar ?nkılâp Tarihi bölümleri vardır ama Cumhuriyet’in 86. yılında bile önümüzde hâlâ çözülememiş böyle muammaların vârolması, hem üniversitelerin bu bölümleri, hem de tarih bakımından çok büyük bir ayıptır!
Atatürk, kuzenini Dolmabahçe Saray?’nda ni?anlamışt?
ATATÜRK, amcasının oğlu Salih Efendi’nin çocuğu olan ve sonra “Erbatur” soyadını alacak olan Necati Bey’in ni?anını Dolmabahçe Saray?’nda yapmış ve ni?an ile ilgili haberler, İstanbul gazetelerinde de yeralmışt?.
Cumhuriyet Gazetesi’nde 29 Eylül 1927′de çıkan “Dolmabahçe Saray?’nda Dünkü Ni?an Merasimi” başlıkla haberde davetlileri ni?ana gelişleri sırasında gösteren bir fotoğraf bulunuyor ve resimaltında “Gazi Hazretleri’nin amucazadeleri Necati Beyefendi’nin ni?an merasimine med’uvv (davetli) bulunan hanı mlarla beyler dün saraya girerlerken” yazıyordu.
Haberde ise, şöyle denmekteydi:
“Reisicumhur Hazretleri’nin amucaları merhum Salih Bey’in mahdumları (oğlu) Necati Bey ile Rüsumat-ı Sabık Hey’et-i Tefti?iye Reisi (Eski Gümrük ?daresi Teftiş Heyeti Başkanı) merhum Aziz Bey’in kerimesi (kız?) Fethiye Semiha Hanı mefendi’nin ni?an merasimi, dün Dolmabahçe Saray?’nda icra edilmiştir. Merasimde tarafeyn (iki tarafın) aileleleri erkânı ile ehibbâ (ahbaplar) hazır bulunmu?lardır. Saadet temenni ederiz”.
En mükemmel soyağacında bile maalesef yanl??lar var
ATATÜRK’ün bugüne kadar yayınlanmış ama gene de tam olmayan en mükemmel soyağacını , en etraflı Atatürk biyografisi “Tek Adam”ın yazarı ?evket Süreyya Aydemir çıkarmışt?.
Aydemir’in eserinin ilk cildinin sonunda yeralan bu soyağacında, Atatürk’ün hem anne, hem baba tarafından akrabaları yeralıyordu. Ancak, yayında Zübeyde Hanı m’ın ailesinin eksik olmasının yanısıra, baba tarafında da bazı hatalar vardı. Meselâ, Atatürk’ün büyükbabası Kırmızı Hâf?z Ahmed Efendi’nin torunu olan Salih Efendi ?ecerede “o?ul” olarak gösteriliyor, Ahmed Efendi’nin oğlu Hâf?z Mehmed Efendi soyağacında bulunmuyor ve Salih Efendi’nin ailesinden de iki oğlu dığında hiçkimse yeralmıyordu.
Salih Efendi’nin tam soyağacını , Burhan Göksel, 1987′de yayınladığı “Atatürk’ün Soykütü?ü Üzerine Bir Çal??ma” isimli eserinde yayınladı.
Yorum yapın
