Ay’daki doğal kaynaklar hangi ülkeninı
Bu tartışma uzay sava?ları çıkarır
Bütün dünya geçti?imiz hafta NASA’nın büyük bir deneyine tanıklık etti. Ay’da suyun varlığını teyit amaçlı operasyonda, Ay’ın su bulunduğu dü?ünülen güney kutbundaki kraterlerden biri füzeyle vuruldu. Kalkan toz duman bulutu içinden ikinci bir ke?if aracı geçerek buz veya buhar halinde suyun izlerini aradı.
Ay’a yönelik operasyonlar bununla da bitmeyecek. 2011 yılına kadar ABD üç, Çin iki, Japonya, Rusya ve Hindistan birer Ay misyonunu gerçekle?tirmiş olacak.
Bu yarı?ın bilimsel gelişmeyi dolaylı veya doğrudan destekleme ve ulusal gururu ok?ama gibi i?levleri var, ama en az onlar kadar önemli bir hedef de uzayda gidilen yerlerdeki kaynakların paylaşımında öncelik sahibi olmak.
Bu niyet, uzayı kom?u kapısı yapan ülkelerce doğrudan ifade edilmese de bu ülkeler ‘Dünya dığı’ alanlarda faaliyet ve kaynak yönetimini düzenleyecek mevcut anlaşma taslaklarını imzadan uzak durmaya devam ediyor.
Dolayısıyla hukuki altyapıyı oluşturmak için BM ve diğer uluslararası örgütler bünyesinde 50 yılı aşkın süredir devam eden görü?me ve hazırlıklar sonucunda ortaya çıkan metinler, atıl kalmış durumda.
Örne?in Ay ve yörüngesindeki çalışmaları da kapsayan 1979 tarihli ‘Ay ve Di?er Gökcisimlerinde Devletlerin Faaliyetlerini Düzenleyici Anlaşma’, pek çok kez gözden geçirilerek taraf devletlerin onayına sunulmuştu. Ancak dış uzaya araç göndererek araştırma yürüten be? ülkenin (ABD, Rusya, Çin, Japonya ve Hindistan) hiçbiri bugüne kadar Anlaşma’yı onaylamış değil.
Bugün Ay ve diğer gök cisimlerinin doğal kaynak çıkarmaktan askeri üs kurmaya kadar pek çok amaçla kullanı mı her hangi bir anlaşmaya başlı olmadan sürdürülmekte.
UZAYDA MÜLK?YET YASAKLANACAKTI
Kısaca ‘Ay Anlaşması’ olarak anılan taslak, başlayıcı olmasa da eldeki en ayrıntılı taslak kurallar bütünü olma özelliğini koruyor.
Dünya haricinde Güne? Sistemi içindeki gezegen ve gökcisimleriyle onların yörüngelerinin ‘dış uzay’ olarak tanı mlandığı tasla?ın ana fikri, Ay ile diğer gökcisimlerinin uluslararası camianın ve halkların ortak çıkarları için kullanılması zorunlulu?u.
Ay Anlaşması’nın maddelerinden biri de Ay’ın uluslararası anlaşmazlık ve çatışma kaynaşı haline gelmemesi için niyet beyanı içeriyor.
Bir türlü hayata geçemeyen Ay Anlaşması’nın temel hükümleri kısaca şöyle:
* Gök cisimlerinin, silah denemesi ve askeri üs kurmak da dahil her hangi bir askeri nedenle kullanılması yasaktır.
* ‘ İnsanl??ın ortak miras?’ ilkesi çerçevesinde Ay ve diğer gök cisimlerinin diğer ülkelerin onayı ve çıkarı olmadığı sürece keşfi ve kullanı mı yasaktır.
* Dış uzaydaki her türlü faaliyet (ve bu faaliyetler sonucunda yapılan ke?if ve bulu?lar) BM Genel Sekreteri’ne rapor edilecek.
* Tüm devletler gök cisimleri üzerinde e?ti derecede araştırma yürütme hakkında sahiptir.
* Dış uzaydaki gök cisimlerinde araştırma yapan devlet, topladığı numunelerin bir kısmını diğer ülkelere/araştırma kurumlarına bilimsel inceleme amaçlı olarak verecektir.
* Ay ve diğer gök cisimlerinin doğal yapısındave çevresel özelliklerinde değişiklik yapmak yasaktır ve kazaen kirlenmeye karşı devletler gerekli önlemleri almak zorundazır,
* Dış uzaydaki her hangi bir gök cismi üzerinde bir devletin egemenlik hakkı ilan veya talep etmesi yasaktır,
* Dış uzaydaki her hangi bir gök cismi üzerinde, uluslararası anlaşmalarla kurulmuş bulunan örgütler hariç, her hangi bir kurumun veya kişinin mülkiyet hakkı olamaz,
* Dış uzaydaki gök cisimlerinde bulunan kaynakların çıkarılması ve dağıtımı üzerinde anlaşılan uluslararası bir rejimle gerçekle?tirilir.
Sonuç olarak, uzayda araştırma yapan devletlerin tavrı, geniş bir yelpazede çeşitlilik gösterebilir. Uluslararası Uzay İstasyonu gibi çok uluslu projelerde gözetilien ‘ortak çıkarlar’ ilkesinin, yarın öbür gün Ay veya Mars’ta zengin doğal kaynak bulunması halinde göz ardı edilmemesini güvence altına alacak hiç bir belge bulunmuyor.
Yorum yapın
