İstanbul hakkında bilmedikleriniz

Salı, Aralık 22, 2009, 1:28

İstanbul, 9 ayrı dil ve kültürde 33 farklı isimle anılıyor. İslambol’dan Dersaadet’e Stimbol’den Eskomboli’ye… Bir de semtleri var. Mesela Beşiktaş, Hz ?sa’nın be?i?inin taşı! Peki Maçka’nın Rumca’da “kalın sopa” anlamına geldiğini biliyor musunuz?

Çe?itli dil ve medeniyetlerde farklı şekillerde adlanzırılan İstanbul, Grekçe’de “Vizantion”, Latince’de “Bizantium, Antoninya, Alma Roma, Nova Roma”, Rumca’da “Konstantinopolis, Istinpolin, Megali Polis, Kalipolis”, Slavca’da “Çargrad, Konstantingrad”, Vikingce’de “Miklagord”, Ermenice’de “Vizant, Stimbol, Esdambol, Eskomboli”, Arapça’da “Bizantiya, el-Mahsura, Kustantina el-uzma”, Selçuklular’da “Konstantiniyye, Mahrusa-i Konstantiniyye, Stambul” ve Osmanlıca’da “Dersaadet, Deraliyye, Mahrusa-i Saltanat, Istanbul, Islambol, Darü’s-saltanat-? Aliyye, Asitane-i Aliyye, Darü’l-Hilafetü’l Aliye, Payitaht-? Saltanat, Dergah-? Mualla, Südde-i Saadet” gibi bilinen farklı 33 isme sahip. Tarihçilere göre, İstanbul isminin nereden geldiğine yönelik bir rivayette de kent, Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildikten sonra nüfusun ço?unu Müslümanlar oluşturdu?undan, bunu ifade etmek için “İslambol” adı kullanıldı. Kentin adının son ?ekli ise 1920 yılında Atatürk’ün şehrin ismini “İstanbul” olarak belirlemesiyle gerçekle?ti?i anlatılıyor.

Adalardan bir prens gelir bizlere

İstanbul’un ilçelerinden Adalar’ın yabancılar tarafından “Prens Adaları” olarak anıldığı, bunun nedeninin ise Roma ve Bizans devirlerinde prenslerin ve asillerin bu adalara sürgün edilmelerinden kaynaklandığı söyleniyor. K?nal?ada’nın isminin, kırmızıya çalan demir oksitli topraşı, Sedef Adasının ise uzaktan bakıldığında bitki örtüsünün sedefe benzetilmesinden kaynaklandığı belirtiliyor.

Hz ?sa’nın be?ik taşı

Beşiktaş ise İstanbul’un fethi sırasında küçük bir Rum köyüydü. Bir rivayete göre, Barbaros Hayrettin Paşa’nın gemilerine demir attırıp halatlarını başlamak amacıyla diktirdiği 5 adet ta? direkten, bir diğer rivayete göre ise bir papazın bu semtte yaptırdığı kiliseye Kudüs’ten Hazreti ?sa’nın yıkandığı “be?ik taşı”nı getirtmesinden alıyor ismini.

Suların taksim edildiği yer

E?lence mekânı olarak bilinen Taksim ise 1. Mahmut döneminde yapılmış olan meydanın köşesindeki sivri kubbeli yapıdan adını alıyor. Bu yapının ismi ise kente ilk defa kuzey ormanlarından su getirilip, suların taksim edildiği yer olarak bilinen “Maksem”den geliyor.

Bey’in oğlu

Beyoğlu semti adını , İslamiyet’i kabul edip burada oturmaya başlayan Pontus prensinden veya ‘Bey O?lu’ diye anılan Venedik prensinin burada oturmasından almış.

Tarihi yarımadada turistlerin gözbebe?i Eminönü ilçesinde, Fatih Sultan Mehmet döneminden itibaren “Gümrük Eminli?i” binası bulunduğu için “Eminlik Önü” diye anılıyordu. Semtin adı zamanla bugünkü haline dönüştü.

Avcıların b?lzırcını

Tarihi Osmanl?’ya dayanan ve 1912 Balkan Savaş? sonrasında Bulgaristan’dan gelen Türkler’in yerleştirildiği “Avcılar” ilçesi adını , “sonbaharda kuzeyden gelen b?lzırcın sürüleri ve av hayvanlarının burada çok olmasından” alırken, “Ambarl?” semtinin adı “1924 yılında mübadeleyle giden Rum çiftçilerin köyünde ambarlarının bulunduğu yer olmasından, Denizkö?kler ise eskiden İstanbullular’ın denize girdikleri sayfiye yerlerinden biri olmasından geliyor.

40 tür üzüm nerede yeti?irı

Osmanlı döneminde yine Rumların yaşadığı köylerden biri olan Bağcılar ilçesi, 1929 yılında Bulgaristan’dan gelenlerin “Ç?f?tburgaz” olarak bilinen bu çiftlik arazisine yerleştirilmesi ve devlet tarafından temin edilen üzüm fidelerinin burada yeti?tirilmesi nedeniyle bu adla anıldı. İlçede, eskiden 40 değişik türde üzüm yeti?tiriliyordu. Yenibosna semtinin ilk adının, “Saraybosna” olduğu biliniyor. Bir rivayete göre Osmanlı döneminde Saraybosna yakınlarında yararlılık gösteren bir beye tımar olarak verilmesinden dolayı semt bu adı aldı.

Eskinin Uzunköy’ü, Atatürk’ün Bakırköy’ü

Bizans döneminde ismi ‘Makri Hori’ (Uzun köy) olan semt, 14. yüzyılda Osmanlı topraklarına katıldıktan sonra ‘Makriköy’ olarak anılmaya başlandı. Cumhuriyet’in kurulmasının ardından Türkiye sınırları içerisinde

kalan yabancı kökenli isimlerin değiştirilmesi sırasında Atatürk’ün iste?iyle semt, Bakırköy adını aldı. Florya’nın ismi hakkında ise pek çok rivayet bulunuyor. Re?ad Ekrem Koçu’ya göre, ?skender Çelebi, Arnavutluk’un Florina kasabasındandı ve inşa ettirdiği bahçeye verdiği bu isim, zamanla “Florya” adına dönüştü. Bebek semti ismini, Sultan Fatih’in Rumeli Hisarı’nın yapımı ve ku?atması sırasında bölge asayi?ini sağlamak için “Bebek Çelebi” lakaplı bir bölük başı tayin etmesinden alıyor.‘Gala’ kelimesi Rumca’da ‘süt’ anlamı taşıyor ve semtteki süthanelere gönderme yapılarak ‘Galata’ ismi türetildi. Di?er bir anlatıya göre de bu isim, İtalyanca’da ‘denize inen yol’ anlamına gelen ‘galata’ kelimesinden geldi.

Kilisenin uçan ta?ları

Rivayete göre Kabata?, yılzırım düİmesi sonucu Güngörmez Kilisesinin havaya uçan ta?larından birinin buraya düİmesinden alıyor adını . Maçka, Rumca’da “kalın sopa” anlamına gelen “Matsouka” ya da “maçugah (ni?angah)” sözcü?ünden do?du.

Zamanın Osmanlı sultanlarından biri bir gün emir vererek İstanbul’un havası en temiz semtinin bulunmasını ister. Nasıl ölçülece?i konusunda ise vezirlerden yardım ister. Vezirlerden biri her semte kanlı et bulunan direklerin asılmasını, en geç bozulan etin olduğu dire?in havası en temiz semt olacağını söyler. Kanlıca, büyük arayla birinci olur ve sultan emir vererek buraya ‘Kanlıca’ ismini verir.” Bizans’ın ‘Skutari’ denilen ve şehrin Anadolu yakasında bulunan askeri birliklerinden gelen ‘Skutarion, zamanla değişerek Üsküdar oldu.

Has ah?rın yedi kapısından biri

Aksaray”?n, Fatih Sultan Mehmet’in sadrazamı ?shak Paşa’nın ?ç Anadolu Bölgesi’ndeki Aksaray’? ele geçirdikten sonra o bölgede yağayanları buraya gönderdiği ve semtin adının buradan geldiği, “Ahırkapı”nın, Marmara Denizi’nin kıyısında yer alan ve padi?ah atlarının bulunduğu “Has Ahır”ın 7 kapısından birisinin bu semtte bulunmasından kaynaklandığı biliniyor.

Tevfik Fikret’in ku? yuvas?

A?iyan semti, Tevfik Fikret’in burada bulunan ve Farsça’da “ku? yuvas?” anlamına gelen “A?iyan” adlı evinden alıyor adını . Bağlarbaşı’ nın ise dönemin ünlü baş ve bahçelerin burada yer alması nedeniyle bu adı aldığı belirtiliyor. Beyazıt Sultan II. Beyazıt’ın semtte kendi ismiyle anılan bir külliye yaptırmasından geldiği biliniyor. Bizans’ın en önemli meydanlarından Constantinus Forumu’nun büyük sütunlarından birisi olan Çemberlitaş, bulunduğu bu semte adını verdi.

Madam Feri’nin Feriköy’ü

Sultan Abdülmecit ve Abdülaziz dönemlerinde yağayan ‘Madam Feri’ye bölge toprakları başı?landı ve semtin ismi bu şekilde oluştu. Te?vikiye ?smi, Sultan Abdülmecit’in, bölgede yeni bir mahalle kurulması için te?vikte bulunmasından geldiği ve bu durumun, Rumeli ile Valikonağı caddelerinin kesi?ti?i noktada bulunan bir ta? kitabede de belgelendiği biliniyor.
?eyhülislam Veli Efendi’nin sahibi olduğu topraklar üzerine kurulan hipodrom, semte de Veliefendi ismini verdi.”